Sự kiện hai chiếc UAV của Ukraine bất ngờ xâm nhập vào không phận Latvia và một trong số đó rơi tại kho nhiên liệu đã gây nên làn sóng lo ngại sâu sắc tại châu Âu. Ukraine cáo buộc Nga đã vận dụng công nghệ tác chiến điện tử tinh vi để can thiệp, biến những thiết bị bay không người lái này khỏi đường bay dự kiến, dẫn đến việc chúng xuyên biên giới NATO. Sự cố xảy ra vào tháng 5/2026 không chỉ hé lộ những nguy cơ an ninh nghiêm trọng cho các quốc gia vùng Baltic mà còn mở ra một cuộc đối đầu mới trên phương diện chiến tranh điện từ xuyên quốc gia.
Vào ngày 7/5/2026, lực lượng không quân Latvia phát hiện hai vật thể bay không người lái tiếp cận không phận từ hướng biên giới Nga. Trong đó, một UAV đã rơi xuống và phát nổ tại khu vực kho nhiên liệu thuộc Rēzekne, gây hư hỏng nhẹ các bồn chứa nhưng may mắn không gây thương vong nào. Ban đầu giới chức Latvia nhận diện đây là loại drone lạ, tuy nhiên sau quá trình điều tra cho thấy nhiều khả năng đây là UAV tấn công của Ukraine nhắm vào mục tiêu trên lãnh thổ Nga nhưng bị dẫn hướng sai lệch.
Một bể chứa dầu sau cuộc tấn công bằng máy bay không người lái tại Rezekne, ngày 7/5/2026.
Ngoại trưởng Ukraine Andrii Sybiha khẳng định kết quả điều tra cho thấy Nga đã áp dụng hệ thống tác chiến điện tử (EW) nhằm cố tình ‘bẻ sóng’ và chuyển hướng các UAV này sang không phận NATO. Mặc dù sự việc không gây thiệt hại về người, nó nhanh chóng trở thành tâm điểm chú ý của toàn châu Âu. Các nước vùng Baltic đã kêu gọi liên minh NATO tăng cường phòng thủ phòng không và cải thiện năng lực chống lại drone. Cộng đồng quốc tế cũng cảnh báo nguy cơ chiến thuật ‘tràn viền’ được sử dụng để thử thách phản ứng của khối liên minh.
Cận cảnh một hệ thống tác chiến điện tử (EW) Murmansk BN.
Ukraine đã bày tỏ sẵn sàng xin lỗi nếu UAV của họ thực sự bị dẫn hướng sai và khẳng định chưa từng có ý định nhắm mục tiêu vào Latvia hay bất kỳ quốc gia láng giềng nào khác. Sự kiện này như một lời cảnh tỉnh về tính dễ tổn thương trong sử dụng công nghệ UAV thuộc khu vực biên giới giữa các quốc gia có xung đột căng thẳng.
Nga đã phát triển mạnh mẽ năng lực tác chiến điện tử qua nhiều năm, biến đây thành một công cụ quan trọng trong chiến tranh hiện đại. Họ sở hữu hàng loạt hệ thống EW đa dạng từ cấp chiến thuật đến chiến lược với khả năng gây nhiễu và giả mạo tín hiệu trên nhiều dải tần số khác nhau. Trong xung đột Nga-Ukraine, những hệ thống này được triển khai rộng rãi để bảo vệ các mục tiêu trọng yếu đồng thời làm suy giảm hiệu quả hoạt động của UAV đối phương.
Tiêu biểu trong số các hệ thống đó là dòng Krasukha, với phiên bản Krasukha-2 (1L269) hoạt động ở băng tần S, có khả năng gây nhiễu mạnh lên radar AWACS từ khoảng cách tới 250 km. Phiên bản nâng cấp Krasukha-4 (1RL257) có thể làm mù radar mặt đất và vệ tinh trinh sát quỹ đạo thấp cũng như phá vỡ hệ thống liên lạc với phạm vi tác động lên tới 300 km. Khả năng này giúp hệ thống hiệu quả trong việc gián đoạn điều khiển và tín hiệu dẫn đường của drone.
Cận cảnh hệ thống tác chiến điện tử (EW) Krasukha-4.
Bên cạnh đó, hệ thống Borisoglebsk-2 được biết đến với khả năng thu thập tình báo tín hiệu và gây nhiễu trên dải tần rộng từ 0,003 đến 3 GHz, phối hợp cùng các thiết bị khác để nhắm vào liên lạc vô tuyến, GPS cùng kênh điều khiển UAV. Thiết bị Zhitel (R-330Zh) chuyên gây nhiễu tín hiệu định vị toàn cầu GPS và GLONASS cũng như liên lạc di động trong phạm vi khoảng 30 km, rất hiệu quả chống lại drone phụ thuộc vào vệ tinh định vị.
Hệ thống tác chiến điện tử (EW) Murmansk BN của Nga.
Nga còn sử dụng Pole-21 để tạo ra vùng phủ sóng rộng lớn gây nhiễu GNSS cùng các hệ thống như Leer-3 hoặc Murmansk-BN tập trung vào nhiễu tần số cao HF với anten cao tới 32 mét cùng công suất lớn, ảnh hưởng trên diện tích hàng trăm nghìn km². Qua đó, Nga thực hiện kỹ thuật GPS spoofing – giả mạo tín hiệu vệ tinh thay vì chỉ gây nhiễu đơn thuần. Phương pháp này gửi tín hiệu giả mạnh hơn khiến drone nhận sai tọa độ và bay lệch hướng chính xác.
Sự cố drone ở Latvia do Nga gây nhiễu điện tử, Bộ trưởng Ngoại giao Ukraine khẳng định.
Do UAV Ukraine thường sử dụng GPS để dẫn đường tự động đến mục tiêu xa nên khi bay gần khu vực biên giới Nga, chúng dễ dàng bị các tổ hợp tác chiến/chế áp điện tử đặt tại Kaliningrad, Leningrad hay Pskov bắt tín hiệu và chuyển hướng trái phép. Biện pháp này tạo thành lớp bảo vệ bên ngoài các cơ sở hạ tầng trọng yếu của Nga và đồng thời là công cụ kiểm tra phản ứng phòng thủ của NATO.
Sự cố lần này không phải trường hợp duy nhất xảy ra khi các nước Baltic đã từng ghi nhận nhiều vụ nhiễu GPS ảnh hưởng đến cả hàng không dân sự và quân sự trong giai đoạn 2024-2025. Nga tận dụng lợi thế địa lý cùng hệ thống EW để tạo nên ‘vòm che phủ’ điện từ nhằm làm suy giảm niềm tin vào công nghệ định vị chính xác phương Tây.
Hệ thống tác chiến điện tử (EW) Murmansk BN của Nga.
Mặc dù hiện tại Nga chưa chính thức thừa nhận vai trò trong vụ việc này, nhiều chuyên gia phân tích cho rằng đây là phần của chiến thuật hybrid warfare nhằm tạo căng thẳng giữa Ukraine và NATO mà không bước vào xung đột trực tiếp. Việc các UAV bị chuyển hướng sang lãnh thổ NATO có thể được xem như hành động thử nghiệm phản ứng cũng như bảo vệ hiệu quả hạ tầng quan trọng phía bên kia biên giới.
Hệ thống tác chiến điện tử (EW) Murmansk BN của Nga.
Đối với NATO, vụ việc là hồi chuông cảnh báo về nhu cầu cấp thiết nâng cao năng lực chống lại các cuộc tấn công bằng EW: từ việc sử dụng dẫn đường quán tính INS, phát triển các hệ thống định vị thay thế cho GPS đến ứng dụng trí tuệ nhân tạo AI nhằm phát hiện kỹ thuật spoofing cũng như cải tiến drone hoạt động hiệu quả trong môi trường bị nhiễu liên tục. Các quốc gia vùng Baltic đang thúc đẩy đầu tư mạnh mẽ vào phòng không tích hợp đồng thời tăng cường chia sẻ thông tin tình báo liên quan đến EW nhằm bảo đảm an ninh chung.
Hệ thống tác chiến điện tử (EW) Murmansk BN của Nga.
Vụ việc hai UAV của Ukraine ‘lạc’ vào Latvia do can thiệp của Nga qua hệ thống EW rõ ràng minh chứng cho sự tiến bộ vượt bậc trong lĩnh vực tác chiến/tranh điện tử của Moscow. Không chỉ làm thay đổi cục diện khu vực nhỏ bé nơi xảy ra sự cố mà còn cảnh báo vấn đề an ninh rộng lớn hơn cho toàn bộ châu Âu khi biên giới truyền thống ngày càng phải đối mặt với những thách thức vô hình trên phổ sóng điện từ. Trong bối cảnh xung đột kéo dài hiện nay, khả năng kiểm soát và ứng phó linh hoạt với nguy cơ này sẽ quyết định phần lớn ổn định khu vực Baltic cũng như an ninh chung của liên minh NATO.
