Đầu năm 2025, người dùng tại Việt Nam có thể sở hữu chiếc laptop ThinkPad E14 Gen 5 của Lenovo với mức giá khoảng 19-20 triệu đồng. Cấu hình máy bao gồm chip Intel Core i5-13420H 8 nhân, RAM 16 GB DDR4 cùng ổ lưu trữ SSD 512 GB PCIe NVMe, vỏ nhôm bền chắc theo tiêu chuẩn quân sự MIL-STD 810H. Đây là sản phẩm phù hợp cho dân văn phòng và sinh viên với hiệu năng ổn định trong vài năm tới. Tuy nhiên, khi bước sang đầu năm 2026, cùng ngân sách này, lựa chọn mua laptop Windows đã giảm đáng kể do giá bán tăng từ 15-20%. Người mua phải cân nhắc hạ cấp cấu hình với RAM chỉ còn 8 GB, chip đời thấp hơn hoặc ổ cứng nhỏ hơn để phù hợp với mức chi phí.
Laptop Lenovo ThinkPad E14 Gen 5 thiết kế bền bỉ
Cùng thời điểm ngành laptop Windows đồng loạt tăng giá, một sản phẩm đến từ Apple lại xuất hiện với giá bán hấp dẫn: MacBook Neo được tung ra tại thị trường Việt Nam chỉ với 16,49 triệu đồng cho phiên bản 256 GB và ưu đãi đặc biệt còn 13,99 triệu đồng dành cho sinh viên. Không phải Apple hào phóng giảm giá mà nguyên nhân sâu xa nằm ở cuộc khủng hoảng nguồn cung linh kiện bộ nhớ, được giới công nghệ gọi bằng cái tên “RAMageddon” – một cuộc khủng hoảng đang làm thay đổi cơ cấu chi phí toàn ngành PC suốt năm 2026.
Theo báo cáo mới nhất của TrendForce vào đầu tháng 2/2026, giá hợp đồng DRAM dành cho PC đã tăng lên mức kỷ lục từ 90% đến hơn 110% so với quý trước đó. Giá thành của các loại ổ SSD cũng leo thang từ 55-60%, đánh dấu tốc độ tăng nhanh nhất trong lịch sử ngành bộ nhớ máy tính. Nguyên nhân không phải do các yếu tố địa chính trị hay đứt gãy chuỗi cung ứng mà xuất phát từ xu hướng chuyển dịch chiến lược của các nhà sản xuất DRAM lớn trên thế giới. Ba ông lớn Samsung, SK Hynix và Micron – chiếm gần như toàn bộ thị phần đều ưu tiên chuyển dần nguồn lực sản xuất sang bộ nhớ HBM (High Bandwidth Memory) dành cho chip AI nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng cao của NVIDIA, AMD và các nhà cung cấp dịch vụ đám mây. Biên lợi nhuận của HBM vượt trội so với DRAM phổ thông khiến nguồn cung DRAM dành cho laptop và smartphone bị thu hẹp đáng kể.
Chủ tịch Acer Jason Chen
Ước tính của Micron chỉ ra rằng để sản xuất một bit HBM thì phải hy sinh khoảng ba bit DRAM thông thường phục vụ laptop và điện thoại di động. Khi hai trong ba nhà cung cấp DRAM lớn tập trung vào dòng sản phẩm HBM, nguồn cung DRAM truyền thống bị co hẹp trong lúc nhu cầu vẫn rất cao. Gartner dự báo chi phí bộ nhớ sẽ chiếm đến gần một phần tư tổng giá thành một chiếc laptop vào năm 2026, tăng mạnh so với mức chỉ khoảng 16% hồi năm ngoái. Ngay cả phân khúc laptop dưới ngưỡng giá 500 USD cũng đứng trước nguy cơ biến mất hoàn toàn vào năm 2028 nếu xu hướng gia tăng giá linh kiện không được kiểm soát.
Module LPDDR5X Samsung sử dụng trên iPhone và MacBook
Phản ứng của các thương hiệu laptop Windows là điều tất yếu khi ASUS công bố mức tăng giá trung bình từ 15 tới 25% toàn bộ danh mục sản phẩm từ đầu năm nay. Acer tiếp tục điều chỉnh tăng từ 10 đến 20%, trong khi Lenovo và Dell nâng giá lên đến 25% đối với các dòng máy thương mại cao cấp. Các nhà sản xuất như HP và MSI cũng theo sát xu hướng này ngay trong quý đầu tiên của năm. Chủ tịch Acer Jason Chen từng thừa nhận rằng mức tăng chi phí linh kiện chip nhớ và lưu trữ đã dao động trong khoảng từ 50 đến hơn 100% theo từng tháng khiến hãng không còn cách nào khác ngoài việc chuyển phần lớn gánh nặng tài chính này lên vai người tiêu dùng.
MacBook Neo giá tốt tại Việt Nam
Dell cùng HP phản ứng chậm hơn đôi chút do còn tồn kho linh kiện DRAM giá cũ nhưng cũng bắt đầu điều chỉnh các dòng máy doanh nghiệp lên thêm từ 20 tới 25% kể từ cuối quý một năm nay. Trong khi đó Lenovo dù có lợi thế về quy mô sản xuất lớn tại Trung Quốc nhưng cũng phải chấp nhận biên lợi nhuận mỏng hơn nhiều so với trước kia. Với người dùng Việt Nam, tình trạng này đồng nghĩa rằng cùng khoản tiền tầm khoảng từ hai mươi đến hai mươi lăm triệu đồng, họ chỉ có thể mua được những mẫu laptop Windows đời cũ hoặc buộc phải lựa chọn cấu hình thấp đi đáng kể như RAM giảm xuống còn tám GB hoặc SSD bị thu nhỏ dung lượng.
Tuy nhiên, không nên hiểu nhầm rằng Apple hoàn toàn tránh khỏi tác động của cuộc khủng hoảng RAM này bởi MacBook Neo vẫn sử dụng kỹ thuật đóng gói Package on Package giúp RAM tích hợp cùng chip SoC như nhiều hãng smartphone và thiết bị di động khác. Apple vẫn phải nhập khẩu bộ nhớ LPDDR5X từ những nhà sản xuất hàng đầu gồm Samsung, SK Hynix và Micron giống mọi hãng khác trên thị trường. Báo cáo cuối năm 2025 cho thấy Samsung hiện đang cung cấp tới khoảng từ 60 đến 70% lượng RAM LPDDR5X phục vụ cho iPhone thế hệ mới do hai đối thủ còn lại ưu tiên phát triển mảng HBM phục vụ AI.
Áp lực về chi phí rõ ràng tác động không nhỏ lên Apple khi module RAM LPDDR5X dung lượng 12 GB mà hãng sử dụng có giá bán lẻ trên thị trường tăng hơn gấp đôi chỉ trong vòng một năm, từ khoảng ba mươi USD lên gần bảy mươi USD vào cuối năm ngoái. Các mẫu MacBook Pro mới ra mắt đã ghi nhận mức tăng giá đáng kể để bù đắp chi phí linh kiện: bản M5 Pro đắt hơn tiền nhiệm khoảng hai trăm USD, còn M5 Max đội lên tới gần bốn trăm USD khi mở bán chính thức hồi tháng ba vừa qua. Tuy nhiên MacBook Neo vẫn giữ được mức giá cạnh tranh nhờ vào ba yếu tố chủ đạo.
Trước hết, phiên bản Neo chỉ trang bị RAM tám GB thay vì mười sáu GB như dòng Air cao cấp hơn nên tiết kiệm đáng kể chi phí linh kiện đã tăng vọt; tiếp theo là Apple ký hợp đồng dài hạn với Samsung đảm bảo nguồn cung ổn định và giá cố định tránh biến động quá lớn trên thị trường; cuối cùng là chip A18 Pro tích hợp trên Neo thực chất là kho hàng tồn lại sau sản xuất iPhone thế hệ trước nên không phát sinh chi phí đặt hàng wafer mới ở thời điểm giá bán tăng cao tại xưởng đúc TSMC.
Tại thị trường Việt Nam hiện nay, người dùng phải đối mặt với những lựa chọn khó khăn chưa từng có so với vài năm trước. Ví dụ ThinkPad E14 Gen7 trang bị chip Intel Core Ultra thế hệ mới cùng cấu hình RAM lẫn SSD dung lượng cao có mức giá dao động khá lớn từ hai mươi lăm đến ba mươi triệu đồng. Trong khi đó nếu muốn mua máy thuộc phân khúc dưới hai mươi triệu thì buộc phải chấp nhận cấu hình thấp hơn hoặc lựa chọn các model đời cũ như Intel Core i5-13420H hoặc các dòng Acer Aspire hay HP ProBook được tùy chỉnh giảm linh kiện để tiết kiệm chi phí.
MacBook Neo với dung lượng lưu trữ chỉ ở mức khiêm tốn là hai trăm năm mươi sáu GB và RAM không thể nâng cấp dường như trở thành một lựa chọn đáng cân nhắc đặc biệt dành cho nhóm học sinh sinh viên hay nhân viên văn phòng có nhu cầu sử dụng nhẹ nhàng như soạn thảo văn bản, duyệt web hay học tập trực tuyến. Chip A18 Pro mang lại hiệu năng tương đương các dòng MacBook Air M1 và M2 đi kèm khả năng tiết kiệm pin vượt trội cùng hệ sinh thái phần mềm tối ưu riêng biệt của macOS chính là điểm mạnh nổi bật giúp Neo đứng vững giữa thị trường biến động mạnh.
Tuy nhiên quyết định chọn mua MacBook Neo không đơn giản chỉ dựa trên việc nó có giá rẻ hơn mà cần cân nhắc kỹ tính tương thích phần mềm chuyên ngành hoặc nhu cầu nâng cấp linh hoạt về sau – điều mà laptop Windows vẫn làm tốt hơn dù phải trả thêm khoản tiền khoảng bốn đến năm triệu đồng nữa. Với người dùng lâu năm quen thuộc môi trường Windows hoặc cần chạy ứng dụng đặc thù thì lựa chọn đúng đắn vẫn là các máy tính chạy hệ điều hành này mặc dù gặp khó khăn về mặt ngân sách.
Dự báo trong suốt năm nay, giá DRAM nhiều khả năng sẽ tiếp tục neo ở mức cao hoặc tăng nhẹ cho đến khi các dây chuyền sản xuất mới được đưa vào vận hành đầy đủ từ năm sau khiến nguồn cung dần ổn định trở lại. Các chuyên gia phân tích cũng nhận định rằng biên lợi nhuận đối với các nhà sản xuất PC sẽ vẫn rất hạn hẹp hoặc bị buộc phải duy trì chính sách tăng giá để thích nghi với tình hình tài chính bất lợi kéo dài trong ít nhất một năm nữa.
Cuộc khủng hoảng thiếu hụt bộ nhớ không chỉ đem lại lợi thế tạm thời cho Apple mà còn thúc đẩy toàn ngành PC tái cấu trúc lại mô hình kinh doanh và chiến lược dài hạn về chuỗi cung ứng linh kiện quan trọng này. Các nhà sản xuất laptop Windows có thể sẽ bắt đầu tìm kiếm giải pháp ký kết hợp đồng dài hạn với nhà cung cấp memory thay vì mua theo phương thức giao ngay vốn dễ bị biến động lớn; bên cạnh đó là nghiên cứu phát triển SoC tích hợp bộ nhớ riêng nhằm tối ưu hiệu năng và kiểm soát tốt chi phí như cách Apple đã làm thành công với dòng chip M-series suốt vài năm qua.
Đối với người tiêu dùng tại thị trường Việt Nam, bài học rút ra là ngân sách khoảng hai mươi triệu đồng trong năm nay khó lòng giúp họ sở hữu được mẫu laptop Windows có cấu hình tương đương như hồi đầu năm hai nghìn hai mươi lăm nữa. Đây là yếu tố cần cân nhắc kỹ càng khi so sánh các dòng máy hoặc quyết định thời điểm mua sắm nhằm đảm bảo hiệu quả sử dụng lâu dài. Đặc biệt đối với nhóm khách hàng không gò bó theo hệ điều hành Windows và chấp nhận giới hạn RAM tám GB thì MacBook Neo trở thành một trong số ít lựa chọn giữ được mức giá hợp lý ngược chiều xu hướng tăng chung của toàn ngành.
